U bent hier

Consciencebibliotheek verwerft en digitaliseert belangrijk manuscript voor de Antwerpse kerkgeschiedenis

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen Erfgoedbibliotheek Hendrick Conscience Petrus Henricus Goos

 

Een recent teruggevonden manuscript, dat een schat aan informatie bevat over de geschiedenis van Antwerpen, heeft eindelijk een geschikte rustplaats gevonden in de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience.

 

Vorige week kon de Conschiencebibliotheek met de financiële steun van vzw Maria-Elisabeth Belpaire een bijzonder manuscript verwerven voor 8800 euro bij veilinghuis Bernaerts. Het gaat om twee boekdelen van zo’n 60x45 cm, geschreven door de Antwerpse kannunik Petrus Henricus Goos. Goos (gestorven in 1725) was achtereenvolgens verbonden aan de Sint-Jacobskerk en de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. Omstreeks 1710 begon hij aan deze geschiedenis van het bisdom Antwerpen in de zestiende en zeventiende eeuw, maar om onbekende redenen raakte die nooit afgewerkt.

 

Het in het Latijn geschreven manuscript – getiteld Encronologium episcoporum, decanorum et canonicorum Cathedralis Basilicae Marianae Antverpiensis – bevat biografieën van de Antwerpse bischoppen en andere geestelijken, alsook lijsten met parochies en eigendommen van de kerkfabrieken en een bibliografie met werken van de voormalige leermeester van keizer Karel V, paus Adrianus VI, die nog deken is geweest van het kapittel van de Onze-Lievevrouwekerk. Het manuscript is rijkelijk versierd met tekeningen en gravures: portretten, kaarten, wapenschilden, kerkinterieurs enz. Vooral de uitzonderlijk gedetailleerde plattegronden vallen op. Goos liet het hele grondgebied van het bisdom opmeten door een Franse ingenieur genaamd Pierre Ricquier. We treffen er ook de enige bekende eigentijdse kaart in aan waarop de grenzen van de parochies zijn aangegeven.

 

ATV interviewde Steven Van Impe, conservator oude drukken van de Consciencebibliotheek

 

De verblijfplaats van het manuscript is lange tijd onbekend gebleven. In 1923 werd het werk, dat zich toen in het bezit van de adelijke familie Cogels bevond, beschreven door de bekende Antwerpse stadsarchivaris Floris Prims. Sindsdien ontbrak elk spoor – tot Marcel Gielis, emiritus professor kerkgeschiedenis aan de Katholieke Universiteit Leuven en de Universiteit van Tilburg, in 2014 een tip kreeg over een manuscript in het bezit van een weduwe uit Kasterlee. De dame in kwestie was huishoudster geweest van André Hendrix, die Thierry Cogels was opgevolgd als pastoor-deken in Ukkel na diens dood in 1976. Cogels moet het manuscript in de jaren daarvoor hebben meegenomen naar Ukkel. Bij het overlijden van Hendrix in 1997 belandden de boeken op de zolder van zijn huishoudster.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen Godfried van Bouillon Erfgoedbibliotheek Hendrick Conscience

© Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. De stichting van het kapittel van Onze-Lieve-Vrouw door Godfried van Bouillon herdacht. 

 

Enige tijd heerste er onduidelijkheid over wie zich eigenaar van het manuscript mocht noemen en was het zelfs niet zeker of het wel in een publieke collectie zou kunnen worden opgenomen. Het kabinet van Joke Schauvliege, toenmalig Vlaams minister van Cultuur, werd zelfs gecontacteerd om te polsen of het in de Topstukkenlijst zou kunnen worden opgenomen, wat een bepaalde bescherming zou bieden bij een mogelijke verkoop. Hier bleek echter weinig animo voor te zijn. Gelukkig is het Encronologium episcoporum dankzij de vzw Maria-Elisabeth Belpaire – een vereniging die educatieve en culturele initiatieven in het Antwerpse steunt – dan toch terechtgekomen in een publieke collectie, waar het beschikbaar is voor onderzoek.

 

De bibliotheek zette er zich meteen voor in om het Encronologium episcoporum te digitaliseren. Geïnteresseerden kunnen hier alvast het eerste deel doorbladeren.

 

Artikelfoto:  © Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience. De Lange Nieuwstraat in de richting van de kathedraal, en de zuidelijke kant van de Sint-Jacobskerk.