U bent hier

De zaak Van Beers

 

Op de tentoonstelling in het Stedelijk Museum van Lier kan je het leven van kunstenaar Jan Van Beers ontdekken. Zijn carrière werd gekenmerkt door “de zaak Van Beers”, waarbij zijn schildertalent in vraag werd gesteld. Eén van de aangehaalde werken bij dit onderzoek was het portret van Peter Benoit.

 

Jan van Beers (1852-1927) vertrok na zijn opleiding aan de academie in Antwerpen naar Parijs, waar hij historieschilderijen maakte. Ondanks zijn talent en het enthousiasme van het conservatieve salon kon hij financieel niet rondkomen en besloot hij in 1880 over te stappen naar genreschilderijen. Zijn taferelen vielen in de smaak bij de Parijse burgerij en zijn succes nam toe.

 

Het proces Van Beers-Solvay

 

In 1881 werd een schilderij Van Beers, La Sirène, door critici en kunstenaars onder de loep genomen. Zij beweerden dat Beers over een foto geschilderd had. Het werk is te nauwkeurig en precies. Beers reageerde verontwaardigd en beweerde enkel naar levend model te schilderen. Hij stond toe dat het schilderij werd onderzocht om zijn gelijk te halen. Toen het schilderij in de nacht van 2 op 3 december beschadigd werd, trok Jan van Beers naar Brussel om er zelf een jury van experts samen te stellen die zijn naam moesten zuiveren. Na een grondig onderzoek kondigde die groep aan dat Beers geen foto overschilderd had.

 

Van Beers liet het hier niet bij en sleepte de critici voor de rechter. Niet iedereen was overtuigd van zijn gelijk. Onder andere Lucien Solvay beweerde dat er misschien geen foto overschilderd werd, maar dat Beers wel degelijk fotografisch materiaal gebruikt heeft om zijn schilderij tot stand te brengen. Uiteindelijk heeft Jan Van Beers de rechtszaak verloren. Zijn geloofwaardigheid viel in duigen.

 

Het portret van Peter Benoit

 

Naast La Sirène doken er nog werken op waarvan beweerd werd dat er een fotografische basis voor is. Ondere andere het portret van Peter Benoit. Dit geschilderde portret vertoont opvallende gelijkenissen met een foto die van de man gemaakt is. Mogelijk heeft Van Beers zich op fotografische documenten gebaseerd. Misschien had Jan Van Beers de foto wel zelf genomen, maar dat is nooit bewezen. Wanneer we het schilderij van dichterbij bekijken zien we dat er verschillen in schilderstechniek zijn. De figuur van de Benoit is opvallend strak en nauwkeurig geschilderd, terwijl de achtergrond grove borstelstreken vertoont en zelfs vingerafdrukken, wat er op wijst dat Van Beers met de losse vinger zijn verf heeft aangebracht. De achtergrond spreekt de fotografische technieken dus tegen.

 

Fotografie als kunstvorm of wetenschap?

 

De reden dat het publiek en de critici Beers zo aanvielen in verband met zijn fotografische invloed, is dat fotografie aan het einde van de negentiende eeuw nog niet beschouwd werd als artistiek middel. Men apprecieerde de fotografie niet als kunst, maar zag het enkel als een mechanisch hulpmiddel voor kunstenaars. Later kwamen er meer kunstenaars op voor het medium fotografie en de erkenning ervan als schone kunst. 

 

 

Elke maand bespreekt een tento.be-redacteur een kunstwerk. In februari is Anneleen Van Wulpen aan de beurt.

Jan Van Beers

Portret van Peter Benoit (1883)

 

Olieverf op paneel

Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpen ​

Uit: Het geval Van Beers: meester of oplichter?

OKV schreef in 1969 al over het portret van Peter Benoit. Lees het in ons archief.