U bent hier

Medische special deel 4: Medische ingrepen op het eigen lichaam als kunst

 

Sinds de jaren zestig gaan kunstenaars het eigen lichaam gebruiken als kunstwerk: Body Art. Denk daarbij maar aan Living Sculpture (1961) van Piero Manzoni of Self-Portrait as Fountain (1966) van Bruce Nauman. Al snel gaan performance kunstenaars daar op in en gaan ze hun eigen lichaam inzetten.

 

Voor performancekunstenares Marina Abramović kunnen ideeën alleen via haar lichaam overgebracht worden op de toeschouwer. In navolging met het Weens Aktionisme en de Fluxus-beweging, staan in haar performances zelfpijniging en uitputting centraal. In Lips of Thomas (1975) doet ze onder meer aan zelfkastijding en snijdt ze met een scheermes een vijfpuntige ster op haar eigen buik. De performance stopte pas wanneer het publiek haar tegenhield. Het werk van Abramović bewijst dat pijn zeer expressieve reacties uitlokt, toeschouwers vallen terug op zichzelf en stellen zich voor hoe die pijnlijke handelingen moeten voelen.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Bob Flanagan

Bob Flanagan

 

Ook Bob Flanagan maakt van pijn kunst en toont zich meester van de pain art. Flanagan leed zijn hele leven aan cystische fibrose, een taaislijmziekte. Hij moest voortdurende pijn verdragen. Waarom er dan niet op inspelen met kunst? Door zijn ziekte verbleef hij vaak in ziekenhuizen. In 1994 installeerde met het werk Visiting Hours een ziekenhuisbed in het New Museum in New York en sprak hij bezoekers aan. Daarmee nam hij het medelijden weg, wat vaak de reactie van mensen op de ziekte is. Er kwam ook een documentairefilm over zijn performances en kunstwerken, zijn pijn, maar ook zijn seksualiteitsbeleving: Sick: The Life and Death of Bob Flanagan, Supermasochist (1997), geregisseerd door Kirby Dick. Dat zijn dood ook in de film zat, was Flanagans enige eis.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Dennis Oppenheim

Dennis Oppenheim

 

Andere kunstenaars bekijken hun lichaam dan weer met wetenschappelijke interesse. In het werk Stills from Gingerbread Man (1970-1971) maakte Dennis Oppenheim eerst een peperkoekenmannetje, om het vervolgens op te eten. De uitwerpselen van dat koekje legde hij onder de microscoop. Videokunstenaar Mona Hatoum gebruikte voor Corps étranger (1994) een endoscopische camera, afkomstig uit de medische wereld, om haar eigen lichaam ook langs de binnenkant te ontdekken.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen - Orlan

Orlan

 

Medische technologie kan dus ook ingezet worden op een lichaam dat niet ziek is. Performancekunstenares Orlan maakt hiervan gebruik om haar eigen lichaam te vervormen. Tussen 1990 en 1993 onderging ze een negental plastische chirurgische ingrepen. Die werden opgevat als performances, werden gefilmd en ook uitgezonden. Één van de opmerkelijke veranderingen zijn twee bulten boven haar wenkbrauwen. Door haar eigen lichaam als kunstwerk aan te pakken vervaagt ze de grens tussen het echte leven de kunst.

 

Openbaar Kunstbezit Vlaanderen -  Stelarc

Stelarc

 

Nog opmerkelijker zijn de ingrepen van Stelarc, die zijn lichaam tot een hybride machine maakt door allerlei technologie, zoals van buitenaf te besturen robotarmen. Één van die “assemblages” is EAR ON ARM. In 2007 experimenteerde Stelarc met protheses die als permanente modificatie vastgemaakt werden aan zijn eigen huid. Door een extra en exacte kopie van zijn oor op zijn onderarm te laten groeien verandert hij de anatomische structuur van zijn eigen lichaam, gebruikmakend van zijn eigen cellen. Waar lichaamsdelen geamputeerd worden, maakt hij zijn lichaam juist sterker door een extra toevoeging. Deze medische veranderingen tonen aan dat de mens nu ook medische kennis kan aangrijpen om zijn lichaam als het ware posthumaan te maken.

 

 

Vijf dagen lang gaat de tento.be-redactie op zoek naar de invloed van de medische wereld op kunstenaars. Op dag 4 bekijkt redactrice Laura bizarre vormen van Body Art.

Medische special deel 1: Diagnoses in de kunst

Medische special deel 2: De behandeling van geestesziekten in de schilderkunst

Medische special deel 3: Vintage anatomie als beeldhouwkunst

Medische special deel 4: Medische ingrepen op het eigen lichaam als kunst